Wat is haatspraak?

Artikel

Wat is haatspraak precies?

Onder haatspraak verstaan we:

Uitspraken, tekeningen, afbeeldingen, filmpjes… die een groep of persoon aanvallen op basis van kenmerken als ras, religie, afkomst, geaardheid, geslacht…

Er zijn strafbare vormen van haatspraak (bv. oproepen tot geweld), maar er bestaat ook haatspraak die wettelijk wel kan (bv. tegen een holebi zeggen dat hij “ziek” is omwille van zijn geaardheid). Toch zijn beide absoluut verwerpelijk!

Er zijn steeds drie actoren aanwezig (zowel on- als offline) in een situatie waarin haatspraak zich voordoet:

  1. Het doelwit kan zowel een individu als een groep zijn. Sommige groepen of personen met bepaalde kenmerken zullen jammer genoeg sneller het doelwit worden van haatspraak dan anderen.
  2. De haatboodschapper kan iemand zijn die we kennen, niet kennen of zelfs iemand die anoniem tracht te blijven. De haatboodschapper kan ook een bekend of publiek persoon zijn. Haat kan occasioneel of op regelmatige basis verspreid worden.
  3. De omstaanders zijn de grootste groep in het hele verhaal. Onder omstaanders verstaan we iedereen die getuige is van een haatsituatie of bericht.
    De omstaanders kunnen vrienden zijn van het doelwit en/of van de haatboodschapper, maar het kan ook dat de omstaander een onbekende is. Daarnaast is ook de moderator of de oprichter van een bepaald forum (lees Facebook-groep of twitteraccount) een omstaander.

Er zijn toch gradaties?

De Raad van Europa spreekt van een ‘ergte-graad’. Dit toont aan dat haatspraak zich steeds op een spectrum bevindt. De ene uitspraak is extremer dan de andere, de ene heeft grotere gevolgen dan de andere.
Het is belangrijk dit in het achterhoofd te houden bij het aanpakken van haatspraak.

De ‘ergte-graad’ houdt rekening met 5 facetten:

  1. Inhoud en toon
    Sommige uitingen van haat zijn extremer dan andere. Als we enkel naar inhoud en toon kijken, zien we een spectrum van lichte beledigingen en veralgemeningen naar een groep of persoon - tot zeer beledigende taal en oproepen tot geweld.
    De inhoud en toon zijn moeilijk van de algemene context te isoleren, m.a.w. we zullen wat er gezegd wordt steeds bekijken binnen het grotere geheel (een grap kan flauw en fout zijn, maar heeft een ander effect dan een speech van een politicus). Het is dus steeds nodig om de andere elementen rekening te houden.
     
  2. Intentie
    Een uitspraak kan haat bevatten en zelfs oproepen tot geweld, maar kan in twee verschillende situaties steeds met een andere intentie gezegd worden. Hoewel de inhoud dus hetzelfde is, zal de uitspraak in de ene situatie erger aanschouwd worden als in de andere. 
     
  3. (Potentieel) doelwit
    Sommige personen of groepen zijn kwetsbaarder voor bepaalde uitspraken dan andere personen of groepen. Dit kan bepaald worden door het algemene beeld over een groep in de samenleving en hoe deze groep in de media voorkomt. Daarnaast kan het ook zijn dat bepaalde groepen minder in staat zijn zich te verdedigen (bv. mensen zonder papieren hebben vaak geen officiële stem in het debat). Iedereen kan echter het doelwit worden van haatspraak.
     
  4. Context
    Elke uitspraak heeft een specifieke context. Deze context bestaat uit historische en culturele elementen als ook spanningen en vooroordelen die er leven. Daarnaast spelen het medium (bv. een privé bericht of een blog met veel volgers) en de autoriteit die een persoon heeft een grote rol.
     
  5. (Potentiële) impact
    Een uitspraak kan verschillende effecten hebben. Het kan het doelwit heel hard kwetsen, maar het kan ook dat hij of zij zich dit niet zo hard aantrekt. Soms zal je weten welk effect een boodschap op iemand heeft, maar soms ook niet. Dan kan je hier best even bij stilstaan!
    De impact kan afhangen van het soort boodschap, de situatie waarin de boodschap werd geuit, persoonlijke kenmerken van het doelwit, wie de boodschapper is... Kortom er zijn verschillende factoren die kunnen bepalen dat de impact van haatspraak erger en extremer wordt. Dit (potentiële) impact is echter wel een zeer belangrijke parameter in het bepalen van de ergte van een uitspraak! 

Bijlagen

Lees meer over