Keuze 3: WAAROP wil je reageren?

Artikel

Haatspraak is een gelaagd gegeven, we maken een onderscheid tussen:

  • De haatboodschap
  • De onderliggende behoeften 
  • Het onderdrukkend verhaal

We maken gebruik van het beeld van de ijsberg om de onderverdeling te duiden.

De haatboodschap (het zichtbare deel van de ijsberg)

Wanneer je je vooral zorgen maakt of gekwetst bent door de beledigende taal, het gebruikte medium of wie de uitspraak gedaan heeft dan bevind je je op het niveau van de haatboodschap. Je kan dit niveau omschrijven als de fysieke kenmerken van haatspraak, het is dat wat we horen, lezen of zien. 

Zo kan het dat je wil reageren door de zware beledigingen of omdat het om een publieke Facebookpost gaat of omdat een publiek figuur een bepaalde uitspraak doet. Om dan tot een goede (re)actie te komen kan het helpen om voor jezelf zo scherp mogelijk te stellen waar je je nu net zo aan stoort en waarom. Wijs een publiek figuur bijvoorbeeld op zijn voorbeeldfunctie, duidt op het feit dat heel veel mensen die post kunnen lezen of ga in op het gebruikte taalgebruik. 

De onderliggende behoeften (het deel van de ijsberg onder het wateroppervlak) 

Er is natuurlijk een reden waarom iemand haatspraak uit. Onder de zichtbare laag van de ijsberg bevinden zich namelijk de (onvervulde) behoeftes van de mens. Deze behoeften zijn elementen zoals: veiligheid, genegenheid, liefde, erkenning, jezelf kunnen uiten... Deze behoeften zijn universeel. Iedere persoon heeft in zekere mate nood aan invulling van deze behoeften. Wanneer deze niet zijn ingevuld, leidt dat tot frustratie, angst, woede... Het is door deze gevoelens dat men vatbaar wordt voor een onderdrukkend verhaal en mogelijks haatspraak uit. 

Wanneer je een boodschap hoort, leest of ziet en je herkent de behoefte die er achter zit, dan kan het constructief zijn om aan de hand van die behoefte (en erkenning van de frustratie, angst of woede...) een (re)actie op te bouwen tegen de haatspraak. Je focust je met andere woorden op dat wat je gemeenschappelijk hebt! Je toont ook begrip voor de gevoelens van de andere maar je probeert wel aan te tonen dat je het niet eens bent met de haatdragende link die er gelegd wordt. 

Het onderdrukkend verhaal (de zee waarin de ijsberg zich bevindt)

Wanneer je aanstoot neemt aan een bepaald bericht omwille van de visie of de stereotypen/veralgemeningen die het bevat, bevind je je op het niveau van het onderdrukkend verhaal. 

Het onderdrukkend verhaal kunnen we best omschrijven als een soort klimaat waarin haatboodschappen mogelijk worden (een bron die inhoud voorziet aan de haatboodschap).  Er heerst een negatief verhaal dat een bepaalde groep viseert (denk bijvoorbeeld aan een racistisch discour of een homofoob gedachtengoed). Men duidt een groep of dynamiek aan als oorzaak van de onvervulde behoeften. Dit verhaal is niet door één individu uitgeschreven maar ontstaat door een mengeling van percepties en ideeën binnen een samenleving of groep. Je kan het onderdrukkend verhaal als het macro aspect van haatspraak beschouwen. 

Zo'n onderdrukkend verhaal heeft steeds dezelfde opbouw (komt overeen met de opbouw van een sprookje). Het bestaat namelijk uit 5 bouwstenen.

De 5 bouwstenen van het onderdrukkend verhaal

  • Structuur​

De beginsituatie 
Alles gaat goed, iedereen is tevreden en er heerst rust. 

Ommekeer, conflict, moment van omkanteling
Er gebeurt iets waardoor de beginsituatie verstoord wordt. Er zijn plotse problemen en men voelt zich bedreigd.

De oplossing
De oplossing voor het conflict, via deze oplossing wordt alles weer zoals in de beginsituatie. 

  • Personages

De protagonisten (wij)
De goeie, met heldhaftige en loyale kenmerken 

De antagonisten (de andere)
De slechterikken, met verfoeilijke kenmerken

  • Context

Een bredere culturele, sociale en historische context waarbinnen het verhaal zich afspeelt. 

  • Relatie 

De connectie tussen de personages. Er is spraken van een negatieve relatie tussen de protagonisten en de antagonisten en van een positieve relatie onderling bij de protagonisten.

  • Doel/betekenis 

Hier gaat het om de grotere connectie tussen bepaalde karakters (met specifieke kenmerken) en het verstoren van de beginsituatie.

Door het onderdrukkend verhaal te ontleden, kan je voor jezelf scherpstellen op welke bouwsteen je nu juist wil gaan reageren. Op deze manier blijf je makkelijker weg van holle, nutteloze discussies.

De drie niveaus aan de hand van een voorbeeld

  • Haatboodschap

"Zet al die buitenlanders op een bootje en dan liefst een rubbere met gaten in!"

  • Onderliggende behoeften

"Ik wil mijn gezin kunnen verzorgen en kansen bieden"
"Ik wil mijn kwaliteiten nuttig kunnen inzetten"

  • Onderdrukkend verhaal

 

Structuur

Beginsituatie: ons land was groots en veelbelovend
Ommekeer: ze hebben ons land ingenomen en stelen onze jobs
Oplossing: We moeten ons land verdedigen en buitenlanders moeten vertrekken

Personages

Protagonisten: Wij, oerechte Belgen, wij houden van ons land en zorgen er voor (puur en loyaal)
Antagonisten: Zij, buitenlanders, zij passen niet in het 'Belgische beeld', zijn van andere origine, hebben een ander uiterlijk of geloof

Context

Er heerst werkloosheid, er zijn sociale spanningen, België is een klein land...

Relatie

Locals en buitenlanders hebben een negatieve relatie. Buitenlanders stelen namelijk de job en kansen van de locals. 

Doel

In dit voorval gaat het over werkgelegenheid en kansen tot ontwikkeling. Dit kan makkelijk vervangen worden door: culturele eigenheid, veiligheid... Het komt er telkens op neer dat de andere de beginsituatie verstoord.

In deze keuze ga je dus bepalen op welk aspect je juist wil gaan reageren. Het natuurlijk dat je bv. zowel op de haatboodschap als op het onderdrukkend verhaal wil reageren, we sluiten ook niet uit dat dit op een constructieve manier kan in één reactie. Het spreekt uiteraard voor zich dat het makkelijker is om tot een concrete (re)actie te komen wanneer je heel specifiek weet waarop je juist wil reageren.

Bijlagen

Lees meer over

Inhoud

This should be replaced by the table of contents